Sülhəddin Əkbər: "4 iyun qiyamı nəticə deyildi, səbəb idi"

11-10-2017, 12:48
Oxunub: 411
"1992 və 1993-cü illərdə ən kritik dövr 93-cü ilin fevralı idi"


Azərbaycan tarixinin ən önəmli hadisələrindən biri 4 iyun qiyamıdır. Bu qiyamdan sonra Azərbaycanda dövlət çevrilişinə iki dəfə cəhd olub, hər ikisi də dövlət tərəfindən yatırılıb. 4 iyun qiyamı niyə oldu, nəticələri nə idi? Bu barədə suallarımızı o zamankı milli təhlükəsizlik nazirinin müavini, Azad Demokratlar Partiyasının sədri Sülhəddin Əkbərə ünvanladıq.

Bundan başqa ADP sədri hazırda ölkədəki və regiondaki siyasi vəziyyət, yeni nəşr etdirdiyi kitabı və partiyası haqqında da suallarımıza cavab verdi.

Etatist.com sözügüdən müsahibəni təqdim edir:

- Kitabınıza nəzər saldıqda əsas iki istiqamət gördüm: milli təhlükəsizlik və milli inkişaf mövzuları. Mənə maraqlıdır ki, kitabın yazılma zərurəti nə oldu? Necə oldu ki, Sülhəddin Əkbər belə bir kitab yazmağa qərar verdi?
- Bu sual məni də uzun müddət düşündürüb. Bilirdim ki, çox ağır mövzudur, məsuliyyətli işdir.  Buna görə də maksimum çalışdım və sonda yazmaq qərarına gəldim. Çünki artıq hiss etdim ki, cəmiyyətdə belə bir kitaba ehtiyac var. Çünki Azərbaycandakı milli strateji düşüncə çatışmazlığı məsələsi məni hər zaman narahat edib. Bunun da obyektiv səbəbləri var: bizim uzun müddət dövlətçilikdən uzaq düşməyimiz, dövlətçiliyimizin davamlılığının pozulması, müstəqil dövlətçiliyimizi itirməyimiz və bunun da nəticəsində milli siyasət ənənələrimizin formalaşmaması.

Bilirsiniz ki, Azərbaycan milli siyasət quruculuğuna 1918-ci ildə başlayıb. Təəssüf ki, ilk milli dövlətimiz uzun müddət yaşamayıb. Bundan sonra da biz rus əsarəti altında olmuşuq. 1991-ci ildə müstəqilliyimizi bərpa etdikdən sonra da demək olar ki, bu sahədə ciddi fundamental iş görülməyib. Çox təəssüf ki, Azərbaycanda milli dövlətçilik siyasəti aparılmayıb. Bunun da səbəbi var. İlk növbədə Azərbaycanda milli siyasət məktəbi yaradılmalıdır. Milli siyasət məktəbi olmayan bir dövlətdə milli dövlət siyasətindən, əsasən də onun davamlılığından danışmaq olmaz. Diqqət etdinizsə, mən kitabımda dövlətdə davamlılığa xüsusi önəm vermişəm. Çünki dövlətdə davamlılıq əsasdır. Dövlətin davamlı olması üçün də milli siyasətin davamlı olması lazımdır. Milli siyasətin davamlı olması üçün də davamlı olaraq milli siyasəti işləyib hazırlayan və həyata keçirən nəsillər yetişdirilməlidir. Bu nəsillərin yetişdirilməsi üçün isə milli məktəb olmalıdır. Milli məktəb qurmaq elə də asan məsələ deyil. Vaxtında MTN-də çalışarkən xüsusi məktəbin yaradılmasının nə qədər çətin peşə olduğunu görmüşəm. İlk növbədə dərsliklər, elmi siyasi ədəbiyyat və milli  strateji düşüncəyə sahib professor müəllim heyəti lazımdır. Milli məktəbin yaradılması üçün siyasi iradə kifayət etmir. Bundan ötrü gərək elmi-siyasi ədəbiyyat, dərs vəsaitləri olsun. Çox təəssüf ki bu, Azərbaycanda yoxdur. Ədəbiyyatın olmadığı yerdə milli strateji düşüncə sahibi olan professor, müəllim heyətindən danışmaq da yersizdir. Hər şeyin başlanğıcı milli strateji düşüncə və bu düşüncənin əks olunduğu kitabların yazılmasıdır. Siyasi ədəbiyyat, əlavə dərs vəsaitləri yaradılmalıdır. Ona görə də bu çətinlikləri, bunun necə ağır missiya olduğunu bilirdim. Lakin bu, zərurət idi. Artıq anladım ki, bu işi görməsəm mənə rahatlıq olmayacaq.

- Dediniz ki, Azərbaycanda milli siyasi məktəblər yaradılmayıb. Sizcə, bunun səbəbi nədir, bu məktəblərin yaradılmamasında günahkar kimdir?
- Səbəbi çox aydındır. Birinci obyektiv səbəbi Azərbaycanda milli dövlətin qurulmamasıdır. İkinci səbəb isə 1993-cü ilin 4 iyun qiyamından sonra Azərbaycanda, ümumiyyətlə, milli dövlətçilikdən uzaq düşülməsi və milli dövlətçilik siyasətinin yürüdülməməsi. Ümumiyyətlə, bu gün Azərbaycanda milli dövlət formal olaraq var. Mahiyyət etibarı ilə Azərbaycanda milli dövlət yoxdur. Təbii ki, milli siyasət də yoxdur. Milli dövlət olmayan yerdə, təbii ki, milli siyasət də aparılmır. Milli siyasət aparılmayan yerdə nə milli siyasətin, nə də milli dövlətin davamlılığından söhbət gedə bilər. Ona görə mən kitabda da vurğulamışam ki, mövcud siyasi rejim Azərbaycan üçün milli təhlükəsizliyin təhdididir. Çünki rejim milli strateji düşüncədən məhrum, eyni zamanda milli maraqlara xidmət etməyən rejimdir. Yalnız öz şəxsi, ailə, qrup maraqlarına xidmət edən bir siyasi qrupdan söhbət gedir. Yeri gəlmişkən bunu da qeyd edim, çox təəssüf ki, Azərbaycanda bugünkü mövcud ictimai siyasi münasibətlər sistemi, ümumiyyətlə, feodolar münasibətlər sisteminin, vəhşi kapitalist münasibətləri sisteminin və post-sovet münasibətlər sisteminin eybəcər qarışığıdır. Ona görə də burada milli dövlətçlikdən, milli münasibətlər sistemindən danışmaq yersizdir.

Sülhəddin Əkbər: "4 iyun qiyamı nəticə deyildi, səbəb idi"

- Kitabınız haqqında bəzi saytlara baxarkən belə bir maraqlı başlıq görmüşdüm: “Azərbaycan dərin dövləti haqqında kitab”. Bu fikirlə nə dərəcədə razısınız?

- Ümumiyyətlə, "dərin dövlət" anlayışı sehrli anlayışdır. Bir tərəfdən də bu anlayış dəbdədir. "Dərin dövlət" dedikdə, əsasən, həmin dövlətin milli maraqlarına xidmət edən kəşfiyyat və hərbi, siyasi dairələr nəzərdə tutulur. Məhz bu dairələr dövlətin, dövlət siyasətinin davamlılığını təmin edirlər. Demokratik dövlətdə onlar açıq, qeyri-demokratik dövlətdə isə gizli fəaliyyət göstərirlər və arxa planda qalırlar. Ümumiyyətlə, əslində diqqət etsəniz, demokratik dövlətlərdə belə insanlar arxa planda qalmağı sevirlər. Onlar üçün başlıca hədəf şəxsi, ailə və ya qrup maraqları deyil. Onlar üçün əsas məsələ milli maraqların formalaşması və inkişaf etməsidir. Onlar üçün əsas maraq bu amansız dünya rəqabətində millətlərinin, dövlətlərinin ön planda olmasıdır. Onlar daim çalışır ki, millətlərinin rəqabət qabiliyyəti yüksəlsin. Millətlərin, dövlətlərin rəqabət qabiliyyətinin yüksəlməsi də ilk növbədə hər bir millətin insan potensialından aslıdır. Mən buna yetkin strateji insan potensialı deyirəm. Hansı millətin strateji insan potensialı yüksəkdirsə, o millətlər, dövlətlər bu rəqabətdə ön planda olurlar, təkcə öz millətlərinin, dövlətlərinin deyil, bütün bəşəriyyətin və dünyanın inkişafına önəm verirlər. Bu gün dünyanın inkişafına hansı millətlər, dövlətlər yön verirlər? Əsasən, demokratikləşmiş, sənayeləşmiş dövlətlər, açıq cəmiyyətlər. "Böyük Yeddilər" həm demokratikləşmə, həm də sənayeləşmə baxımından öndə olan dövlətlərdir. Bu gün dünyanın ümumi inkişaf göstəricisi 2 mindir.

Yeri gəlmişkən, sizin saytınız da dövlətçiliklə bağlıdır. Mən çox şad oldum. Bu kitabda əsas tezislərdən biri də demokratik dünyaya inteqrasiya və qloballaşan aktiv uyğunlaşma haqqındadır. O millət və dövlət ki, demokratikləşməyəcək, dünyaya inteqrasiya etməyəcək, qloballaşmaya uyğunlaşmayacaq, geridə qalıb 3-cü dünya ölkəsi olacaq, necə ki, Azərbaycan 3-cü dünya ölkəsidir.

- Demokratiyanın əsas ünsürü seçkilərdir. Gələn il ölkədə seçkilər olacaq. Bu seçkilər haqqında nə düşünürsünüz? Siz iştirak edəcəksinizmi?
- Ümumiyyətlə, bilirsiniz ki, Azərbaycan dövlətinin adı Azərbaycan Respublikasıdır. Respublika nə deməkdir? Respublika hakimiyyətin xalqa mənsub olduğu siyasi idarəçilikdir. Məhz ona görə də bizim Konstitusiyamızın birinci maddəsində yazılır ki, Azərbaycan Respublikasında hakimiyyətin yeganə mənbəyi xalqdır. Azərbaycanda Konstitusiyanın birinci maddəsi yerinə yetirilmir, həyata keçirilmir. Burada nə respublikadan, nə də demokratiya və xalq hakimiyyətindən söhbət gedə bilər. O yerdə ki, demokratiya və xalq hakimiyyətindən söhbət getmir, orada milli dövlət və dövlətçilikdən də danışmaq olmaz. Çünki bir yerdə ki, hökumət xalqın azad iradəsi ilə, azad seçki yolu ilə formalaşmırsa, o dövlət xalqdan asılı olmayacaq, xalqın iradəsinə tabe olmayacaq, ancaq öz şəxsi maraqlarına xidmət edəcək və çox təəssüf ki, Azərbaycanda da qeyd etdiyim kimi 4 iyundan bu tərəfə demokratikləşmə müasir inkişaf istiqamətində deyil. Dırnaqarası inkişaf gedir, buna reqress deyirlər. Azərbaycan proqress etmir, reqress edir. Əgər Heydər Əliyevin dövründə Azərbaycanda yumşaq avtoritar rejim quruldusa, İlham Əliyev hakimiyyətə gəldikdən sonra - 2003-cü ildən bu yana sərt avrotitar rejim qurulmağa başladı. Xatırlayırsınızsa, 2003-cü ilə qədər Azərbaycan beynəlxalq təşkilatların qiymətləndirməsində həm siyasi, həm iqtisadi cəhətdən azad ölkələr siyahısına daxil edilirdi. 2003-cü ildən bu yana isə iqtisadi və siyasi baxımdan azad olmayan ölkələr sırasına daxil edilməyə başladı. Son zamanlar - 2010-cu ildə Azərbaycanda faktiki təkpartiyalı sistem quruldu. Parlamentə müxalif partiya buraxılmadı. 2013-cü ildən bu yana isə Azərbaycanda sülalə hakimiyyəti qurulmağa başladı. Yəni Azərbaycanda azad və ədalətli seçkilərdən söhbət gedə bilməz. Ümumiyyətlə, seçki institutu demokratik institut olaraq sıradan çıxarılıb. Azərbaycanda seçkidən danışmazdan əvvəl ilk növbədə ölkədəki seçki öncəsi demokratik şəraitdən danışmaq lazımdır. Əgər biz azad cəmiyyət və demokratik qüvvələr olaraq ölkəmizdə minimum demokratik şərait yarada bilməyəcəyiksə, seçki öncəsi demokratik şəraitin də yaradılmasına nail ola bilmərik. Seçkiqabağı şərait demokratik olmayacaqsa, azad və ədalətli seçkilərdən söhbət gedə bilməz.  Belə seçkilərdə iştirak etmək isə mövcud hakim elitanın maraqlarına xidmət etməkdən başqa bir şey deyil. Ona görə də bu məsələ təkcə Azərbaycan cəmiyyəti, bizim partiyamız üçün deyil, bütövlükdə cəmiyyət və demokratik düşərgə üçün ən ciddi suallardan biridir. Bir daha qeyd edirəm, əgər biz xalq olaraq öz Konstitusiyamızın 1-ci maddəsini həyata keçirə bilmiriksə, Azərbaycanda vəziyyət getdikcə pisləşəcək.

"Biz getdikcə hədəfə yaxınlaşmırıq, daha da uzaqlaşırıq"

Sülhəddin Əkbər: "4 iyun qiyamı nəticə deyildi, səbəb idi"

- Sizin çox yaxşı bələd olduğunuz milli təhlükəsizlik sahəsindən danışmaq istəyirəm. Ölkədə keçən illərdə MTN naziri ilə bağlı ciddi problem yaşandı. Bu məsələni necə qiymətləndirirsiniz? Sizcə, problem nədədir?

- Problemin ümumi səbəbi var. Səbəb milli dövlətin, demokratik dövlətin qurulmamasıdır. Azərbaycanda nə xalq hakimiyyəti, respublika var, nə də bu respublikada hökumət demokratik yolla formalaşır. Demokratik mexanizm sıradan çıxarıldığına görə Azərbaycanda hakimiyyəti ələ keçirən bəlli bir qrup ancaq öz maraqlarına xidmət edir. Diqqət etmisinizsə, kitabda mən Azərbaycanın milli maraqlarını müəyyən etmişəm, milli maraqlar sistemini formalaşdırmağa çalışmışam. Həm siyasi dairələrdə, həm rəsmi, həm də qeyri-rəsmi mediada Azərbaycanın milli maraqlarından çox danışılır. Amma konkret olaraq Azərbaycanın mili maraqları nədən ibarətdir, bu, elmi və siyasi baxımdan bu günədək işlənməmiş bir mövzudur. Orada diqqət etdinizsə, əhəmiyyətinə və kəskinliyinə görə milli maraqlar sıralanıb. Orada həm fərdin, həm cəmiyyətin, həm dövlətin müdafiəsi nəzərdə tutulur.

Dövlətimizin müstəqilliyi, suverenliyi, ərazi bütövlüyü, sərhəd toxunulmuzalığı, Konstitusiya quruculuğunun müdafiəsi birincidir. Əhəmiyyətinə görə bu xüsusiyyətlə birincidirsə, aktuallığına görə demokratiya birincidir. Xalq hakimiyyəti ələ ala bilməyəcəksə, bizim milli dövlət qurmağımız və milli maraqlarımızı təmin etməyimiz qeyri-mümkündür. Yəni ilk növbədə biz Konstitusiyanın birinci maddəsini yerinə yetirməliyik. Biz ölkədə azad və ədalətli seçkilərin keçirilməsinə, hakimiyyətin və hökumətin məhz milli iradə ilə formalaşmasına nail olmalıyıq. Yalnız milli iradə ilə formalaşan hakimiyyət milli maraqlara xidmət edə bilər. Biz milli maraqların inkişafı üçün milli təhlükəsizliyimizi təmin etməliyik. Dövlət siyasəti şərti olaraq iki yerə ayrılır, amma əslində üzvi şəkildə bir-birinə bağlıdır, bir-birinin tamamlayır: milli təhlükəsizlik siyasəti və milli inkişaf siyasəti.

Milli inkişaf siyasəti əsasında demokratik inkişaf strategiyası həyata keçirəcəyik. Biz bir tərəfdən milli təhlükəsizliyimizi təmin etmək məcburiyyətindəyik. Digər tərəfdən də milli inkişafı təmin etmək üçün əlverişli şərait yaratmalıyıq. İlk növbədə təməl maraqlarımızın təmin olunması vacibdir. Milli maraqlarımızı təmin edə bilməsək, böyük miqyaslı siyasi-iqtisadi maraqlarımızı, mədəni-sosial maraqlarımızı da təmin edib inkişaf etdirə bilməyəcəyik. Bunları inkişaf etdirə bilməsək, bizim dövlətimizdə prespektiv olmayacaq. Bizim axı perspektiv hədəflərimiz var: demokratikləşmə, bütövləşmə, böyümə. Yəni böyük dövlətə çevrilmə, tarixin zaman yolçuluğuna böyük dövlət kimi davam etmək. Yəni bu bir strateji konseptual baxış sistemidir. Bunu ancaq milli dövlət, milli hökumət həyata keçirə bilər.

Bu gün Azərbaycandakı ictimai münasibətlər sistemi feodal münasibətlər, post-sovet münasibətləri və vəhşi kaptalist sisteminin eybəcər qarışığından ibarətdir. Ona görə də bizdə həm feodal münasibətlər qohumbazlıq, yerlibazlıq, tayfabazlıq, o cümlədən post-sovet münasibətləri var. Bu da təbiidir, çünki hakimiyyətdə keçmiş kommunistlər, komsomollar, partiya fəalları və onların övladlarıdır. SSRİ dövründə formalaşmış münasibətlər sistemi bu gün də ictimai-siyasi şəraitə uygun olaraq davam edir. Rüşvətxorluq, korrupsiya, dövlət büdcəsinin talan edilməsi, özəl mülkiyyətin olmasına baxmayaraq inhisarçılığın, monopoliyanın, gizli iqtisadiyyatın davam etməsi, vergidən kütləvi yayınma halları hələ də var. O cümlədən, vəhşi kapitalist sisteminin mövcudluğu, kapitalın qanunsuz yolla ələ keçirilməsi, məmur oliqarx qruplarının yaranması, onların monopoliya sistemi qurması, dövlət büdcəsinin talan edilməsi, bütün bunlar hamısı Azərbaycanda milli burjuaziyanın, orta sinfin yaranmasına imkan vermir və əgər dövlətdə milli burjuaziya ilə orta sinif yoxdursa, demək ki, orada demokratik inkişaf da yoxdur. Bütün siyasi ədəbiyyat onu göstərir ki, demokratiyanın lokomotivi milli burjuaziya və onun dəstəklədiyi siyasi elita, hərəkətverici qüvvəsi isə orta sinifdir. Bizim cəmiyyətimizdə isə milli burjuaziyanın inkişafına imkan verməyiblər, milli burjuaziya yoxdur, çünki iqtisadi azadlıq yoxdur. İqtisadi azadlıq yoxdursa, demək ki, siyasi azadlıq da yoxdur. Ona görə də Azərbaycanda demokratik inkişaf yoxdur. Biz getdikcə hədəfə yaxınlaşmırıq, daha da uzaqlaşırıq.

"ADP, əsasən, orta sinfin maraqlarını, mənafeyini qoruyan partiyadır"

- Partiyanızı siyasi ədəbiyyatda harada görürsünüz? Kütlə, kadr ya  lider ətrafında birləşən partiya?..
- Partiyamızı təsis edərkən çox açıq şəkildə qurultayda bəyan etdik ki, ADP, əsasən, orta sinfin maraqlarını, mənafeyini qoruyan partiyadır. İnkişaf etmiş cəmiyyətlərin əsas hərəkətverici qüvvəsi orta sinifdir. Bu günün orta sinfi gələcəyin yüksək təbəqəsi, inkişaf etmiş sinfidir. Çünki birdən-birə, orta təbəqəyə gəlmədən yüksək təbəqəyə gəlmək mümkün deyil. Biz çalışmalıyıq ki, cəmiyyətdə orta təbəqənin payı maksimum həddə qədər inkişaf etsin, yəni cəmiyyətin əksəriyyətini orta təbəqə təşkil etsin. Orta təbəqədən yüksək təbəqəyə keçid dövlət siyasəti nəticəsində asanlaşsın. Ona görə də biz məhdud liberal dövlət, açıq cəmiyyət quruculuğunun tərəfdarıyıq. Bu, o demək deyil ki, biz aşağı təbəqə haqda düşünmürük. Biz aşağı təbəqənin orta təbəqəyə keçidinin tərəfadarıyıq, dinamik sosial strukturlaşmanı üstün tuturuq.

- Sülhəddin bəy, Azərbaycan tarixinin ən qanlı hadisələrinə şahidlik etmisiniz. O dövrdə milli təhlükəsizlik nazirinin birinci müavini kimi ən çox bilgiyə sahib olan insanlardan biri sizsiniz. Bilmək istərdim ki, 1993 il 4 iyun qiyamı haqda MTN-də məlumat var idimi?
- Bu barədə MTN-də kifayət qədər məlumat olub. Özü də təkcə MTN-də deyil, digər xüsusi xidmət orqanlarının da məlumatı var idi: Hərbi Kəşfiyyat Xidməti, Prezident Qvardiyası, Hərbi Əks-kəşfiyyat İdarəsi, Xüsusi İdarə, eyni zamanda diplomatik nümayəndəliklər bilirdi. Yəni hərbi qiyam və çevriliş haqda yetərincə məlumatımız var idi. Bu barədə siyasi rəhbərliyə də məlumat verilmişdi. Həmin hadisələrin baş verməsinin səbəbi kəşfiyyat məlumatının qıtlığı deyildi. Həmin hadisələrin baş verməsi siyasi, hərbi sahədə yol verilən ciddi nöqsanlarla bağlıdır. Həmin dövrdə hakimiyyətin yol verdiyi siyasi, sosial-iqtisadi, hərbi və təhlükəsizlik, enerji sahəsində yol verdiyi səhvlərin cəmi yeni qurulmaqda olan dövlətimizin, instituları hələ formalaşmamış, müharibədə olan, xarici dövlətlərin xüsusi xidmət orqanları ilə gizli savaş aparan dövlətin etdiyi səhvlər nəticəsində xarici dövlətlərə qarşı müqavimətə gücümüz çatmadı. Həmin dövrdə Azərbaycan daxilindəki hərbi-siyasi müxalifət, Rusiya başda olmaqla xarici qüvvələr birləşdi. Hakimiyyət daxilində də onların kifayət qədər gücü var idi. Həm hərbi, həm siyasi həm iqtisadi, həm kəşfiyyat sahələrində xüsusi adamları var idi.

"MTN-də onların adamı az olsa da, var idi"

Sülhəddin Əkbər: "4 iyun qiyamı nəticə deyildi, səbəb idi"

- MTN-də onların nümayəndələri var idi?

- MTN-də onların adamı az olsa da, var idi. Biz nə qədər sürətli  kadr, struktur islahatları aparsaq da, bir il azdır, MTN-in qurulması üçün azdır. Bir il ərzində MTN haqqında iki alternativ qanun lahiyəsi  hazırladıq. Bütün MTN stukrturu, fəaliyyət istiqaməti dəyişdirildi. Çox ciddi kadr islahatı aparıldı. Mən çalışdığım dövrə 400-dən artıq MTN əməkdaşı işdən azad edilib. Təxminən o sayda da yeni kadr işə qəbul etmişik, MTN-in xüsusi məktəbi yaranıb. 8 may 1992-ci ildə işə başlamışam. 15 dekabrda artıq dərslər başlayıb. Yeri gəlmişkən, bu, mənim bu gün də qürurla danışdığım işlərimdən biridir. Sərhəd qoşunları xidməti yaradılıb, sərhədlər, sərhəd qurğuları bərpa edilib, Xüsusi Təyinatlı Dəstə yaradıldı, Hərbi Əks-kəşfiyyat İdarəsi quruldu. Azərbaycana qarşı düşmən siyasəti aparan xarici dövlətlərin xüsusi xidmət orqanlarının fəaliyyətinə qarşı çox aktiv, aqressiv əks-kəşfiyyat fəaliyyəti aparıldı. Təkcə bir xarici dövlətin xüsusi xidmət orqanının 200-ə qədər  gizli əməkdaşını üzə çıxartdıq. Bütün bu görülən işlər çox təəssüf ki, yetərsiz qaldı. Bunun səbəblərini də mən ümumi şəkildə sadaladım. Mən demirəm ki, digər qurumlarda iş aparılmırdı. Lakin MTN-də olduğu kimi eyni tempdə, eyni sürətdə deyildi.

- Qurumlar arasında koordinasiya var idi?
- Bəli, var idi. Lakin bu koordinasiya yetərli deyildi. Xüsusən də müharibə edən dövlətdə müdafiə və təhlükəsizlik sistemi ilə hərbi nazirlik arasında koordinasiya çox mühümdür. Lakin həmin dövrdəki hərbi nazirlik haqqında mən bunu deyə bilmərəm.

"Artıq qiyam, hakimiyyətin devrilməsi labüd idi"

- Yəqin ki, həmin dövrdə qiyamın yatırılması ilə bağlı geniş spektrdə müzakirələr olmuşdu. Ən maraqlı təklif nə oldu?
- Bu barədə mən kitabımda – Azərbaycan Respublikasının strateji gücünün bir tərkib hissəsi olan tarix bölümündə bu məsələyə toxunmuşam. Biz fevral ayında, yəni Azərbaycanın ən müasir tarixi üçün, xüsusən də, 1992 və 1993-cü illərdə ən kritik dövr 93-cü ilin fevralı idi. Qiyamın qarşısını almaq üçün çox ciddi addımlar atdıq. Gələcək qiyamçı hərbi hissə buraxıldı, müdafiə naziri istefaya göndərildi. Amma təəssüfki, onun ardınca ard-arda çox ciddi hadisələr baş verdi. Həmin dövrdə ləğv edilən 123-cü polkun yerində 709-cu briqadanın yaradılması, Gəncədə hərbi birliyin yaradılması, Rusiyanın burada aktivləşməsi, Rusiyanın birbaşa iştirakı ilə Kəlbəcərin işğal olunması, Füzulinin ağır vəziyyətə düşməsi, bizim Füzulidə bütün müdafiə tədbirlərimizi görməyimizə baxmayaraq ölkədə hərbi, siyasi, ictimai vəziyyəti çətinləşdirdi. Artıq qarşı qüvvələrin, ölkə daxilində olan hərbi siyasi müxalifətin  birləşməsi, öz fəaliyyətlərini xarici qüvvələrlə koordinasiya etməsi nəticəsində təşəbbüs qarşı tərəfin əlinə keçdi. Amma fevral ayına, haradasa aprel ayının ortalarına qədər təşəbbüs milli hakimiyyətdə olub. Amma aprelin sonlarına doğru təşəbbüs qarşı tərəfin əlinə keçdi. Artıq qiyam, hakimiyyətin devrilməsi labüd idi. Ola bilərdi ki, 4 iyunda hərbi qiyam formasında olmazdı, amma başqa şəkildə olardı. Strateji baxımdan yanlış siyasət ağır nəticələrə səbəb oldu.

Fevral və mart aylarında biz gələcək qiyamın və dövlət çevrilişinin qarşısını almaq üçün çox ciddi addımlar atmışdıq. Lakin təəssüflər olsun ki, hakimiyyətin yol verdiyi səhvlər, hakimiyyət daxilindəki  bəzi qüvvələrin qiyamçı, çevrilişə hazırlaşan qüvvələrlə gizli iş birliyi ona səbəb oldu ki, biz 4 iyun hadisələri ilə üz-üzə qaldıq. Həmin dövrdə artıq hakimiyyətin qorunması mümkünsüz idi. 4 iyun qiyamı nəticə deyildi, səbəb idi. Mənim həmin qrupun üzvü olmağım və siyasi etikam başqa məsələləri danışmağa icazə vermir. 4 iyun qiyamı, siyasi, hərbi, daxili və xarici səbəblər haqqında yetərincə danışılıb.
Pünhani Əsgərli
Etatist.com
Şərhlər : 0 Şərh yaz
Şərhlər administrasiya tərəfindən yoxlanıldıqdan sonra əlavə ediləcəkdir. (Oxucuların diqqətinə çatdırırıq ki, dini, milli və irqi ayrıseçkilik məzmununda, həmçinin insan şərəf və ləyaqətini alçalda biləcək şərhlər əlavə edilməyəcəkdir.)
yenilə, əgər kod görünmürsə



Siz xəbər yaza bilərsiniz XƏBƏR YAZ
Xəbər lenti